حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید ابوالحسن نواب در حاشیه نشست «گفت‌وگو و تقریب مذاهب اسلامی؛ دستاوردها و چالش‌ها» که در بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد، در پاسخ به این پرسش که با چه معیار عینی می‌توان موفقیت یا شکست تقریب مذاهب را سنجید، گفت: مسئله تقریب و ارتباط میان مذاهب، مسئله‌ای صرفاً کمّی نیست که بتوان آن را با یک عدد یا شاخص ساده اندازه‌گیری کرد؛ برای ارزیابی آن باید دید در نبود تقریب چه مشکلات و تعارض‌هایی می‌تواند در جامعه اسلامی شکل بگیرد.
وی با اشاره به سابقه تاریخی تلاش‌های تقریبی افزود: در دوره‌های مختلف، حرکت‌هایی برای نزدیک‌کردن مذاهب و کاهش تعارض‌ها شکل‌گرفته است و این جریان در دوره معاصر نیز، ادامه پیدا کرده است.
نواب، با اشاره به ظهور جریان‌های تکفیری در سال‌های اخیر تأکید کرد: یکی از نشانه‌های موفقیت تقریب را می‌توان در مواجهه مشترک مسلمانان با جریان‌های تکفیری دید. در عراق، شیعه و سنی در برابر داعش ایستادند و در سوریه نیز چنین تجربه‌ای وجود داشت.
وی، گفت: تقریب و تکفیر دو جریان مقابل یکدیگرند؛ هرچه تقریب ضعیف‌تر شود، جریان تکفیری امکان بیشتری برای ظهور و اثرگذاری پیدا می‌کند و هرچه روابط و همگرایی میان مذاهب تقویت شود، میدان برای تکفیر محدودتر خواهد شد.
مؤسس و بنیان‌گذار دانشگاه ادیان و مذاهب، افزود: به حاشیه رفتن جریان‌های تکفیری و ناکامی آنها در گسترش اهدافشان را می‌توان یکی از نشانه‌های موفقیت جریان تقریب دانست.
تقریب مذاهب به مبنای معرفتی نیاز دارد
نواب در پاسخ به پرسش دیگری درباره مهم‌ترین دستاورد و اصلی‌ترین چالش امروز تقریب مذاهب گفت: یکی از مشکلات این حوزه آن است که کمتر برای تقریب، راه‌حل معرفتی ارائه شده و بسیاری از مباحث در حد توصیه به وحدت، مصلحت سیاسی یا ضرورت مقابله با دشمن باقی‌مانده است.
وی تأکید کرد: تقریب مذاهب نمی‌تواند فقط بر کلی‌گویی‌هایی مانند خوب‌بودن وحدت یا ضرورت‌های سیاسی استوار باشد، بلکه باید بر پایه‌ای محکم و قابل‌دفاع درون سنت‌های فکری و فقهی مذاهب بنا شود.
نواب با اشاره به مباحث مطرح‌شده در نشست افزود: تلاش من این بود که چنین مبنایی از درون تفکر اهل‌سنت استخراج شود؛ به‌گونه‌ای که بتوان هم‌زیستی مسالمت‌آمیز را نه به‌عنوان یک توصیه بیرونی، بلکه بر اساس اصول و ظرفیت‌های موجود در همان سنت فقهی و معرفتی مطرح کرد.
وی خاطرنشان کرد: اگر تقریب مذاهب بتواند بر چنین مبنایی استوار شود، دیگر صرفاً یک ضرورت مقطعی یا سیاسی نخواهد بود و می‌تواند به یک چارچوب پایدار برای تنظیم روابط میان پیروان مذاهب اسلامی تبدیل شود.
نظر شما